Taking too long? Close loading screen.
Select Page

 Forced Labour in 2018

by Konstantina Konstantinou    |   December 26, 2018

December 2nd is the “International Day for the Abolition of Slavery”, and on this occasion this article aims at informing and raising awareness about one of the many forms this phenomenon can take, i.e. “forced labour”. Firstly, at this point I have to cite the national legal framework: in accordance with the Greek law “the trafficking of slaves” constitutes a criminal offense under Article 323 of the Penal Code. There is no specific criminal provision on “forced or unfree labour”, but this is generally referred to in Article 22 – paragraph 4 of the Constitution of Greece.

Therefore, the lack of legal definition does not imply a lack of definition in general: forced labour occurs when “people are forced to work against their will with the use of violence or under the threat of a penalty” or “under the threat of punishment”. The fact that there is no relevant national penal provision protecting these victims –also- results out of the few complaints reported to the police, on the one hand, or due to the feeling of shame, fear of extortion and ignorance of the situation prevailing in Greece in the labour status which seems to halt the victim from reporting the incident; and, on the other hand, because it is a kind of offense / harm characterized by the so-called “dark figure of criminality” – i.e., not reporting the cases does not mean that they don’t exist.

Usually, the victims do not have the time to learn beforehand the existing mindset or the rules of every job because of other current issues in their everyday life (such as collecting the necessary documents to remain in the country). And as a result, they cannot assume all along that the rights they are guaranteed as employees by their employer are the expected ones. Consequently, when an individual, regardless of sex, colour, mental / physical condition, etc., experiences the process of employment under verbal (psychological) or physical violence by the employer, the limits of personality and dignity, as protected by the Charter of Fundamental Rights of the European Union, are violated.

Mrs. Eleni Zacharopoulou answered our questions about the escalation of the phenomenon and many others.


Mrs. Zacharopoulou, thank you very much for this interview. Would you like to demystify the concept of “slavery” and the concept of “human trafficking” as a scientist who has dealt extensively with this subject of study?

“First of all, thank you for the invitation. “Solomon” is an excellent initiative I have been following personally from the beginning. To begin with, slavery was an ancient institution that legitimized the transformation of human into property. Slaves were once considered and treated either as movable or sometimes as immovable property. In the former case they were sold on the market. Their price fluctuated according to supply and demand. Respectively, today, the continuing increase of the phenomenon is determined by the market and the demand for cheap labour. While the West has banned the trafficking and exploitation of humans, this is at the same time the third largest organised crime, with profits amounting to more than 150 billion euros per year, according to the International Labour Organization. The international term summarizing both the commercial activity of traffickers and the exploitation of the victim is “trafficking”. However, I should probably stress that: public opinion has historically combined the words “slavery” and “slave” a) with the past, and b) with countries, mainly third world countries, where the so called “slave trade” took place – and still does maintaining its past form. The problem is that the world is not “connected” to it, because it “happens far away” and so on – because in the best-case scenario it ignores, or in the worst-case scenario it knows but chooses to remain idle. And here comes the role of information, social awareness and, of course, education”.


Forced labour today has taken various dimensions that violate also other limits of personality and dignity in addition to labour rights. What is your opinion on forced labour today?

“Forced labor, irrespectively of its type, is a gross violation of the victim’s personality and dignity. In my view, a distinction must be made between forced labour associated with human trafficking (Case 1), and the psychological ill-treatment and sexual harassment in the workplace as a form of labour exploitation of subjects belonging to a vulnerable population (Case 2).

Both the former and the latter case are forms of exploitation against subjects belonging to vulnerable population groups, as long as the victim either does not recognize the violation of their rights (Case example 1 – “Labour Trafficking”: in many cases victims themselves consider forced labour as a kind of exchange for their stay in the country, and case example 2: the boundary between “teasing” and verbal sexual harassment); or they may not take action due to fear, extreme poverty, etc.

In both cases, the victims remain in their work and they are subjected to degrading conditions for their dignity. In the first case, victims are not free to leave because their employers hold their papers, while in the second, they are typically allowed to leave but they do not choose to do so. In any case, we are dealing with vicious cycles of verbal and physical violence. Unfortunately, the numbers of workers who tolerate ill work environments seem to be rising constantly. As Mr. Marković aptly mentions on the website “tvxs”, the economic crisis increases forced commitment […]”

The debate, therefore, on forced labour today, is by definition linked to economic and social process. Everything is a matter of political position: to what extent a society tolerates the  medieval working conditions, working, for example, ten and twelve hours, without a break for 450 euros, with or without insurance stamps, accepting sexist comments and extortion, being harassed and ultimately being submitted to the system of the market. A system that feeds the developed Western World with slaves, cheap workforce (the so-called “3D”: from the English words “dirty, degraded and dangerous”).


What information and awareness-raising actions have taken place against the escalation of the phenomenon you mentioned, from the “simple” exploitation in the workplace to the act of violence towards the worker?

“First of all, I find it difficult to understand the concept of “simple” exploitation. Exploitation is what it is. It is an act of a priori violence. Differentiation can therefore be made depending on the type of Human Rights violation, not on the level. There isn’t minor or major violation of rights.

With regard to information and awareness-raising actions, many have been and are being done in relation to human rights, the gender dimension of labour violence and others. At this point, of course, I must mention “Break the Chain”, the Human Trafficking information and awareness-raising campaign, which I was coordinating until June 2018. The annual Break the Chain festivals were intended to raise awareness among the public mainly through art. The 3rd Festival, held in December 2017, was devoted to labour trafficking”.


Do you think that by informing the public and recognizing the forms / dimensions of the phenomenon, we will get closer to changing something at a local, European and global level?

“Of course. An active citizen’s power is precisely that: to be able to think critically, to participate in the community, to rally and to bring about changes. And I use the concept of the citizen, and not of the individual, deliberately. Choosing to be an active citizen constitutes a political action. It is a political act to decide not to buy – for example – people or products derived from forced labour. It is a political action to oppose to any kind of exploitation. This is the only way through which change will take place: gradually, bottom up.”

Thank you very much for your time and your answers.

“Thank you very much!”

The statistical data from the Police concerning Greece for the year 2016 report the number of 3 cases with victims from Romania amounting to 7 and the perpetrators coming from: 3 from Greece and 4 from Pakistan. However, according to the International Labour Organization”, it is estimated that since 2012, 20 million people have been trapped in forced labour without having the opportunity to escape.  55% of the incidents are women and children, while 45% are men and boys. Among others, Asia has 56%, Africa 18% and EU developed economies 7%. In 2016, when the survey was repeated, it was estimated that 24.9 million people experienced “modern slavery” in their work, out of which 61% are women and 39% are men. Asia again prevails with 62% and Africa with the impressively reduced rate of 9%.

To sum up with a comment, the percentages comparative to each other have been differentiated at a rising rate, unfortunately, from 2012 to date. In the meantime, however, significant steps  have been taken to eradicate it..  I wonder when its total elimination will come.

Στις 2 Δεκεμβρίου είναι η «Διεθνής Ημέρα για την κατάργηση της δουλείας»και εξ αφορμής το παρόν άρθρο στοχεύει στην ενημέρωση και ευαισθητοποίηση για τη μία από τις πολλές μορφές που μπορεί να λάβει αυτό το φαινόμενο, εκείνη της «εξαναγκαστικής εργασίας». Κατ’ αρχήν, οφείλω να διατυπώσω το εθνικό νομικό πλαίσιο, σε αυτό το σημείο: κατά την ελληνική νομοθεσία η «εμπορία δούλων», στοιχειοθετεί ποινικό αδίκημα κατά το άρθρο 323 Ποινικού Κώδικα . Η «εξαναγκαστική ή αλλιώς η καταναγκαστική εργασία» δε διαθέτει ειδική ποινική διάταξη παρά μνημονεύεται γενικά στο άρθρο 22 – παράγραφος 4 του Συντάγματοςτης Ελλάδας.

Η έλλειψη νομικού ορισμού, λοιπόν, δεν συνεπάγεται και έλλειψη ορισμούγενικότερα: η εξαναγκαστική εργασία συμβαίνει όταν κάποιος «εξαναγκάζει έναν άλλον σε ακούσια εργασία με τη χρήση βίας ή την απειλή κυρώσεων» ή αλλιώς «με την απειλή τιμωρίας». Το γεγονός ότι δεν υπάρχει σχετική εθνική ποινική διάταξη που να προστατεύει τα συγκεκριμένα θύματα προκύπτει (και) από τις ελάχιστες καταγγελίες που δέχεται η αστυνομία, αφ’ ενός, λόγω του ότι το συναίσθημα της ντροπής, του φόβου περί εκβιασμών και της άγνοιας ως προς την κατάσταση που επικρατεί στην Ελλάδα στο καθεστώς της εργασίας φαίνεται να σταματά τον παθόντα/ την παθούσα να καταγγείλει το περιστατικό και αφ’ ετέρου, λόγω του ότι πρόκειται για ένα είδος προσβολής / βλάβης που χαρακτηρίζεται από τον λεγόμενο «σκοτεινό αριθμό της εγκληματικότητας» – δηλαδή, επειδή, ακριβώς, δεν καταγγέλονται, δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν πολλές υποθέσεις.

Συνήθως, το θύμα δεν προλαβαίνει να μάθει, λόγω άλλων τρεχόντων ζητημάτων στην καθημερινότητά του (όπως για παράδειγμα τη συλλογή απαραίτητων εγγράφων για την παραμονή του στη χώρα), τη νοοτροπία που υπάρχει από πριν ή τους κανόνες της εκάστοτε απασχόλησης. Κι έτσι, δεν μπορεί από την αρχή να υποθέσει εάν τα δικαιώματα που έχει ως εργαζόμενος / -η από τον εργοδότη είναι αυτά που αναμένονται να είναι. Συνεπώς, το να βιώνει κάποιος άνθρωπος ανεξαρτήτου φύλου, χρώματος, πνευματικής / σωματικής κατάστασης και τα λοιπά τη διαδικασία της εργασιακής απασχόλησης με τη συνοδεία λεκτικής (ψυχολογικής) ή σωματικής βίας από τον εργοδότη προσβάλλει τα όρια της προσωπικότητας και την αξιοπρέπεια που προστατεύονται από τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης . 

Η κ. Ελένη Ζαχαροπούλου απάντησε στις ερωτήσεις μας σχετικά με αυτήν την κλιμάκωση του φαινομένου κι όχι μόνον. 


κ. Ζαχαροπούλου, ευχαριστούμε πολύ για την παραχώρηση της συνέντευξης. Θα θέλατε να μας απομυθοποιήσετε την έννοια της «δουλείας» και την έννοια της «εμπορίας των ανθρώπων» ως επιστήμονας που έχει ασχοληθεί εκτενώς με αυτό το αντικείμενο μελέτης;

«Κατ’ αρχάς ευχαριστώ πολύ για την πρόσκληση. Το “Solomon” είναι μια εξαιρετική πρωτοβουλία την οποία παρακολουθώ προσωπικά από την αρχή. Ξεκινώντας λοιπόν, η δουλεία, υπήρξε ένας αρχαίος θεσμός που νομιμοποιούσε τη μετατροπή του ανθρώπου σε ιδιοκτησία. Οι δούλοι άλλοτε θεωρούνταν και αντιμετωπίζονταν ως κινητή περιουσία και άλλοτε ως ακίνητη. Στην πρώτη περίπτωση πωλούνταν στην αγορά. Η τιμή τους παρουσίαζε διακυμάνσεις ανάλογα με τη σχέση προσφοράς και ζήτησης. Αντίστοιχα, σήμερα, η συνεχόμενη αύξηση του φαινομένου, (καθ)ορίζεταιαπό την αγορά και τη ζήτηση φτηνού εργατικού δυναμικού. Ενώ η Δύση έχει απαγορεύσει την εμπορία και εκμετάλλευση ανθρώπων, την ίδια στιγμή, αποτελεί το τρίτο μεγαλύτερο οργανωμένο έγκλημα, με κέρδη πάνω από 150 δις. ευρώ το χρόνο σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Εργασίας.

Ο διεθνής όρος που συνοψίζει τόσο την εμπορική δραστηριότητα των διακινητών όσο και την εκμετάλλευση του θύματος είναι ο όρος “trafficking”. Αν είναι κάτι που θεωρώ όμως ότι πρέπει να επισημάνω είναι το εξής: η κοινή γνώμη, έχει ιστορικά συνδυάσει τις λέξεις «δουλεία» και «δούλος» α) με το παρελθόν, και β) με χώρες, κυρίως τρίτων χωρών, που γίνονταν – και γίνονται ακόμη με τη μορφή που είχαν στο παρελθόν – τα λεγόμενα «σκλαβοπάζαρα». Το πρόβλημα είναι, λοιπόν, ότι ο κόσμος δεν «συνδέεται» με αυτό, γιατί «γίνεται πολύ μακριά» και τα λοιπά – γιατί στην καλύτερη περίπτωση αγνοεί, ή στη χειρότερη, γνωρίζει αλλά επιλέγει να παραμείνει άπραγος. Κι εδώ μπαίνει ο ρόλος της ενημέρωσης, της κοινωνικής ευαισθητοποίησης και φυσικά της εκπαίδευσης».


Η εξαναγκαστική εργασία σήμερα έχει λάβει διάφορες διαστάσεις που παραβιάζουν κι άλλα όρια της προσωπικότητας και της αξιοπρέπειας εκτός από τα εργασιακά δικαιώματα. Ποια είναι η γνώμη σας για την εξαναγκαστική εργασία σήμερα; 

«Η εξαναγκαστική εργασία ανεξάρτητα από το είδος της, αποτελεί κατάφωρη παραβίαση της προσωπικότητας και της αξιοπρέπειας του θύματος. Θεωρώ ότι εξαρχής, πρέπει να γίνει μια διάκριση ανάμεσα στην εξαναγκαστική εργασία που συνδέεται με την εμπορία ανθρώπων (περίπτωση 1) , και στην εργασιακή ψυχολογική κακομεταχείριση και την σεξουαλική παρενόχληση ως μορφή εργασιακής εκμετάλλευσης σε υποκείμενα που ανήκουν σε ευάλωτες ομάδες πληθυσμού (περίπτωση 2).  

Τόσο η πρώτη όσο και η δεύτερη περίπτωση, αποτελούν μορφές εργασιακής εκμετάλλευσης σε βάρος υποκειμένων που ανήκουν σε ευάλωτες ομάδες πληθυσμού,εφ’ όσον το θύμα, είτε δεν αναγνωρίζει την παραβίαση των δικαιωμάτων του (Παράδειγμα περίπτωσης 1 – “Labour trafficking”: πολλές φορές τα ίδια τα θύματα θεωρούν ως ένα είδος ανταλλαγής την παραμονή τους στη χώρα με την εξαναγκαστική εργασία και Παράδειγμα περίπτωσης 2: το όριο μεταξύ «πειράγματος» και λεκτικής σεξουαλικής παρενόχλησης) είτε δεν μπορεί να την αντιμετωπίσει λόγω φόβου, μεγάλης ένδειας και άλλα. 

Και στις δυο περιπτώσεις, το θύμα παραμένει στην εργασία του και υπόκειται σε εξευτελιστικές για την αξιοπρέπειά του συνθήκες. Στην πρώτη περίπτωση, τα θύματα δεν είναι ελεύθερα να φύγουν, γιατί τα χαρτιά τους τα έχουν οι εργοδότες, ενώ στη δεύτερη μπορούν τυπικά, αλλά δεν το επιλέγουν. Σε κάθε περίπτωση έχουμε να κάνουμε με συνεχόμενους κύκλους βίας, λεκτικής και σωματικής. Δυστυχώς, τα ποσοστά των εργαζόμενων που ανέχονται νοσηρά εργασιακά περιβάλλοντα, φαίνονται ν’ αυξάνονται συνεχώς. Όπως εύστοχα αναφέρει, κατά τη γνώμη μου, ο κ. Μάρκοβιτς στο “tvxs”, «η οικονομική κρίση αυξάνει την εξαναγκαστική δέσμευση [ … ] ».

Η συζήτηση, επομένως, για την εξαναγκαστική εργασία σήμερα, συνδέεται εξ ορισμού με το οικονομικό και κοινωνικό γίγνεσθαι. Όλα είναι θέμα πολιτικής τοποθέτησης: το πόσο μια  κοινωνία ανέχεται τον εργασιακό μεσαίωνα, να δουλεύει για παράδειγμα δέκα και δώδεκα ώρες, χωρίς διάλειμμα για 450 ευρώ, με ή χωρίς ένσημα,  να δέχεται σεξιστικά σχόλια και εκβιασμούς, να παρενοχλείται και να υποτάσσεται τελικά στο σύστημα της αγοράς. Ένα σύστημα που «ταΐζει» την «ανεπτυγμένη» Δύση με δούλους, το φτηνό εργατικό δυναμικό (το λεγόμενο “3D”: από τις αγγλικές λέξεις “dirty, degraded και dangerous” – βρώμικοι, υποβαθμισμένοι και επικίνδυνοι)». 


Για την κλιμάκωση του φαινομένου που αναφέρατε, από την «απλή»εκμετάλλευση στον χώρο εργασίας ως και την πράξη βίας προς τον / την εργαζόμενο / -η, ποιες δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης έχουν πραγματοποιηθεί γι’ αυτήν;

«Κατ’ αρχάς, δυσκολεύομαι να αντιληφθώ την έννοια της «απλής» εκμετάλλευσης. Η εκμετάλλευση είναι εκμετάλλευση. Είναι μια πράξη βίας a priori. Η διαφοροποίηση επομένως μπορεί να τεθεί ανάλογα το είδος της παραβίασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, και όχι το επίπεδο. Τα δικαιώματα δεν παραβιάζονται λίγο ή πολύ.

Αναφορικά με τις δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, έχουν γίνει και γίνονται πολλές σε σχέση με τα ανθρώπινα δικαιώματα, την έμφυλη διάσταση της εργασιακής βίας και άλλες. Σε αυτό το σημείο, πρέπει φυσικά  να αναφέρω το “Breakthe Chain”, την εκστρατεία ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για το HumanTrafficking, για την οποία ήμουν συντονίστρια μέχρι τον Ιούνιο του 2018. Τα ετήσια φεστιβάλ Break the Chain είχαν σκοπό να ευαισθητοποιήσουν το κοινό, κυρίως μέσα από την τέχνη. Το 3ο φεστιβάλ, που διενεργήθηκε τον Δεκέμβριο του 2017 ήταν αφιερωμένο στο εργασιακό trafficking».


Θεωρείτε ότι κατόπιν ενημέρωσης της κοινής γνώμης και αναγνώρισης των μορφών / διαστάσεων του φαινομένου από εκείνη, θα βρεθούμε πιο κοντά στο να αλλάξει κάτι σε τοπικό, ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο; 

«Φυσικά. Η δύναμη του ενεργού πολίτη είναι ακριβώς αυτή: να μπορεί να σκέφτεται κριτικά, να συμμετέχει στα κοινά, να συσπειρώνεται και να προκαλεί τις αλλαγές. Και βάζω την έννοια του πολίτη, και όχι του ανθρώπου, σκοπίμως. Γιατί είναι πολιτική πράξη, το να επιλέγει κάποιος να είναι ενεργός πολίτης. Είναι πολιτική πράξη να αποφασίζει κάποιος να μην αγοράζει -για παράδειγμα- ανθρώπους ή προϊόντα που προέρχονται από καταναγκαστική εργασία. Είναι πολιτική πράξη να εναντιώνεται σε κάθε είδους εκμετάλλευση. Μόνο έτσι, θα επέλθει η αλλαγή: σταδιακά, bottom up – από κάτω προς τα πάνω».

Ευχαριστώ πολύ για τον χρόνο σας και τις απαντήσεις σας.

«Εγώ ευχαριστώ πολύ!».

Τα στατιστικά στοιχεία από την Αστυνομία που αφορούν την Ελλάδα για το έτος 2016, αναφέρουν τον αριθμό των 3 υποθέσεων με θύματα από τη Ρουμανία να ανέρχονται στα 7 και τους δράστες να προέρχονται: 3 από την Ελλάδα και 4 από το Πακιστάν. Όμως, σύμφωνα με την “International Labour Organization” – «Διεθνής Οργάνωση Εργασίας» από το 2012 εκτιμάται ότι 20 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν παγιδευτεί σε καθεστώς εξαναγκαστικής εργασίας με τη μη δυνατότητα διαφυγής, εκ των οποίων το 55% είναι γυναίκες και παιδιά ενώ το 45% άνδρες και αγόρια. Μεταξύ άλλων, η Ασία κατέχει το 56%, η Αφρική το 18% και οι αναπτυγμένες οικονομίες της Ε.Ε. το 7%. Το 2016, όταν επαναλήφθηκε η έρευνα, εκτιμήθηκε πως 24,9εκατομμύρια άνθρωποι βίωσαν τη «μοντέρνα δουλεία» στην εργασία τους, εκ των οποίων το 61% είναι γυναίκες και το 39% είναι άνδρες. Η Ασία και πάλι κατέχει τα πρωτεία με το 62% και η Αφρική με το εντυπωσιακά μειωμένο 9%.   

Κλείνοντας σε ένα σχόλιο, τα ποσοστά συγκριτικά μεταξύ τους έχουν διαφοροποιηθεί με αυξανόμενο ρυθμό, δυστυχώς, από το 2012 μέχρι σήμερα. Παρά ταύτα, σχεδόν παράλληλα, έχουν πραγματοποιηθεί σημαντικά βήματα προς την εξάλειψή της. Η ολική εξάλειψή της, αναρωτιέμαι, πότε θα έρθει;  


Written by Konstantina Konstantinou
English translation by The Language Project

Sex work can be a choice


by Jenny Tsiropoulou • translated by The Language Project • photo by Nadir Noori
March 21, 2019

Despite objections, some people believe they have the right to get paid for having sex. Sex workers share their stories.

Patriarchy and violence in Greek society

The word “patriarchy” refers to the term “family” by breaking down the words patri, “father” and archi, “authority” which means that personal authority, together with all the rights to exercise control within the family are concentrated in and embodied by the father, or in a broader sense, the male sex.

Pin It on Pinterest

Share This