Taking too long? Close loading screen.
Select Page

Patriarchy and violence in Greek society

   by Konstantina Konstantinou    

January 21, 2019

I begin this article with a personal, unpleasant admission of the perspective of a contemporary Greek reality which has allowed the brutalization of man to become a part of everyday life – we have only encountered this in other eras, when other means and values were present ​​(for example, in Social Anthropology, this was present in hunter-gatherer societies and in leaderless societies, or in communities where the leader of the group was responsible for finding food, anticipating the killing of  animals). I noticed, especially these past few days, that I had a nauseating aversion to any website/newspaper/TV channel which announced the latest news about the murders of two young women, Eleni Topaloudi in Rhodes and Angeliki Petrou in Corfu, and the developments of these cases.

Clearly, my revulsion surfaced every time journalists used identical expressions to describe the events that led to their deaths “frame by frame” (and of course the horrific details of the crimes). This caused me to consider the general cannibalism of the Greek media in such instances, which, unfortunately, have simply become part of the daily cycle of “news from around the world.” In addition, this called to mind the senseless homicides of young people which have occurred since 2015 – in an effort to comprehend the common mindset or some other common sense or absurd rationale to explain it. The cases which drew my attention, were those which shocked public opinion by their depiction in the media.

In the case of Angeliki Petrou, a wave of explanations erupted on social media, centering on the issue of patriarchy. Patriarchy can indeed explain the events – the deaths that have received media attention and social exposure, such as the murders of Pavlos Fissas, Vangelis Yakoumakis and Zak Kostopoulos . But do we even know why and how this word, patriarchy, becomes viral every time someone is murdered?! Its repetition as an interpretation of a homicide, it seems, has not prevented any murders. The purpose of seeking an interpretation of a negative situation, a tragic event, must be to reduce the occurrence of such events, if not to end them completely. Otherwise, what’s the point?

The word “patriarchy” refers to the term “family” by breaking down the words patri, “father” and archi, “authority” which means that personal authority, together with all the rights to exercise control within the family are concentrated in and embodied by the father, or in a broader sense, the male sex. The point is to understand that when saying “patriarchy kills” – you must hold your own family responsible (in the sense that it attributes to the term) for a way of being and for maintaining a model from classical antiquity to the present day.  One must assume the responsibility to comprehend the magnitude of the actual meaning that he wishes to change in society as a whole, and not just those around us.

The meaning that is understood today (which somehow doesn’t take into consideration that all families in Greece are patriarchal) is derived from the theoretical and social movement of radical feminism and has evolved as a term used in gender studies, stressing that the dominance of the male sex in all social structures and in all social systems of communication, is more pronounced than the female sex. This viewpoint makes one think about the position of women over time.

We can, however, support the relative progress that has been made over the last two centuries, even though it is small and new in view of history since the formation of the feminist movement. The issue of “the equality of the sexes” may exist in some form of social stratification such as in the workplace, but that does not mean it’s present in interpersonal relationships. In social relations, it is symbolic violence which is “discrete, invisible, widespread violence exercised through cognitive functioning and misunderstanding, knowledge and emotion, often without the awareness, consensus or cooperation of the person experiencing it.” In particular, the woman’s position in the family is constantly being questioned by the very family members as wells as by society. The way in which the woman’s position is being questioned varies. One of the worst ways is the undermining of her life, the devaluing of her very existence by treating her body as a tool or as property and making her feel as if she is not a person but a woman.    

Resistance to the prevalence of the traditional family form (extended patrilineal model) will not come about unless we are personally vigilant in our interpersonal relationships, and primarily within the family. The murders occurred because this model exists in the mindset of those who have grown up with it. It is difficult to undo such habits. Especially when such outlooks are more prevalent in rural areas than in urban centers. Why do you think Greek society was so shocked by the death of Zak Kostopoulos? Why was society so shocked about how violent a person in the city, in the middle of Athens, can be? – instead of being shocked by the bystanders and witnesses who did not step in, or the neighbor who did nothing to help Zak?  We are talking about a return, and not a return to something new. We are talking about a kind of spiritual poverty that was exhibited by our primal ancestors who lived in the mountains, regardless of nationality. Instead of saving Zak, onlookers took out their phones and recorded the scene of his death. If one wants to change people’s behavior, one has to first change his own behavior.

This is what violence is – to be idle, to stand by and do nothing. Violence, like the family, has many definitions based on its type. The cycle of violence sounds the alarm bell, declaring “I am a vicious circle, I have no end. I just get worse.” And I’m not just talking about physical violence. I’m also referring to the kind of violence that one places on one’s own self in the form of obedience to the dominance of a certain way of thinking. In today’s world violence within a patriarchal family can lead to murder or suicide. We witnessed this in the case of Vangelis Yakoumakis. His obedience was to the greatest extent. But why? Why is it that when words and reasoning fail, violence wins? Why did he allow himself to be raised in this patriarchy? – because he didn’t have an alternative. Everyone around him had grown up in this way. Patriarchy kills when there are no social structures and foundations that promote freedom in relationships that make you feel like yourself.

The case of perceiving or observing that a person thinks in a way that dominates others, and is physically imposing, plays a big role. Eleni Topaloudi had not realized just how much “macho culture” could become deadly. Actually, no one is able to realize this beforehand. Although some signs in the behavior of others may cause you to seek an escape route. In any case, however, to be a man with certain ideals and standards is a free, individual choice. When these standards affect someone else to the point of death, that’s where your freedom ends and constitutes a social choice.

Angeliki Petrou’s case touches upon the same meaning. No one learns how to become a parent. The irony here, is the general premise that prevails before you become a parent – that once you have experienced the things in life that lead to maturity, that shape your personality and character, then you have a family. If we consider the fertility statistics combined with unemployment figures in Greece, during the same period (in 2006, 8.9% in 2011, 21.8% with an increase in the intervening years), per age (30-39 years) this is upheld (from 2006 to 2011 there was a slight increase in birth rate).

Having a child is a lifetime responsibility for both parents. However, the notion that a child completes the image of the perfect family is one that has ceased to exist. But take note – this outlook may be prevalent in Athens, marriages are no longer arranged and the “what-will-the-neighbors-say” mentality no longer exists.  But Angeliki’s case, which took place in a rural area, confirmed the stereotype of the classic family that lived by the notion that the children’s choices should not dishonor the family. This case touches upon the limits of personal freedoms on all levels, let alone the right to live in the way that one wishes to live, even in rural areas. No child is the property of any parent and no child should be forced to live out the unfulfilled dreams of their parents. Why should the value of the life of a child, a woman, a man be paid with the currency of death? The absurdity of the 21st century…

In sum, I want to underline something. In the science of criminology, there are theories which claim that the causes of the perpetrator’s behavior after committing the crime are psychopathological, or to put it more generally, the causes are correlated to the ill temper of man, especially in cases of first-degree homicide.  I stress that the perpetrators of the above-mentioned crimes, even if they had traumatic experiences in childhood/adolescence or obsessive disorders, they were not affected by their history to such an extent, until their actions were played out. Based on relevant articles about the cases, I can surmise that these perpetrators were not psychopathological personalities. They were everyday people, the “guy next door” – but that violence grew within them and they were dehumanized. They did not change, they did not resist, they had no critical capacity and the will to seek and find another way of life. This is the patriarchy that kills, it’s the pattern of serving decayed values ​​and becoming radicalized by them.


The sketch is by cartoonist Giorgos Mikalef in collaboration with the Press Project – www.thepressproject.gr

Ξεκινώντας το παρόν άρθρο με μία προσωπική δυσάρεστη παραδοχή και οπτική της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας, πως η αποκτήνωση του ανθρώπου έχει επέλθει στη ροή της καθημερινότητας εκεί που τη συναντούσαμε σε άλλες εποχές με άλλα μέσα και αξίες (π.χ. κατά την επιστήμη της Κοινωνικής  Ανθρωπολογίας, αυτό συνέβαινε στις κυνηγο – τροφοσυλλεκτικές κοινωνίες και στις ακέφαλες κοινωνίες, στις οποίες ο αρχηγός της ομάδας / κοινότητας ήταν υπεύθυνος για την ανεύρεση τροφής προσδοκώντας τον θάνατο ζώων), παρατήρησα στον εαυτό μου – ειδικά τις τελευταίες ημέρες – μία αηδιαστική αποστροφή σε οποιαδήποτε ιστοσελίδα / εφημερίδα / κανάλι που ανακοίνωνε τις τελευταίες εξελίξεις και παρουσίαζε τα αίτια των δολοφονιών των δύο κοριτσιών και τη δικαστική εξέλιξη των υποθέσεών τους (της Ελένης Τοπαλούδη και της Αγγελικής Πέτρου).

Προφανώς, η αποστροφή μου εκδηλωνόταν κάθε φορά που οι δημοσιογράφοι επέλεγαν πανομοιότυπες εκφράσεις για την περιγραφή των γεγονότων «καρέ – καρέ» που επέφεραν τους θανάτους (και φυσικά για τους τρόπους τέλεσης αυτών καθ’ αυτών). Εκτός από τον γενικότερο κανιβαλισμό των ελληνικών Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης σε τέτοιες υποθέσεις που, δυστυχώς, αποτελούν καθημερινές «ειδήσεις από όλον τον κόσμο», λοιπόν, το μυαλό μου ανέτρεξε σε όλες εκείνες τις άδικες δολοφονίες νεαρών ατόμων από το 2015 μέχρι σήμερα προσπαθώντας να συλλάβει την κοινή νοοτροπία ή αλλιώς κάποιο κοινό λογικό ή παράλογο σκεπτικό που να τις εξηγεί. Εκείνες που σόκαραν την κοινή γνώμη μέσω της αναπαράστασής τους στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης στο δικαστικό ρεπορτάζ, τράβηξαν την προσοχή μου.

Με την τελευταία υπόθεση, αυτή της Αγγελικής Πέτρου, ένα κύμα εξηγήσεων ξέσπασε στα social media με κεντρικό πυρήνα τους την πατριαρχία. Κατόπιν σκέψης, η πατριαρχία, όντως, μπορεί να εξηγήσει τα συμβάντα, τους θανάτους που έλαβαν δημοσιογραφική, κοινωνική έκθεση και έκταση, όπως του Παύλου Φύσσα, του Βαγγέλη Γιακουμάκη και του Ζακ Κωστόπουλου. Όμως, ανάθεμα κι αν γνωρίζουμε γιατί και πώς ξεστομούμε αυτή τη λέξη που γίνεται viral κάθε φορά που δολοφονείται κάποια ή κάποιος! Η αναπαραγωγή της ως ερμηνεία δολοφονιών, απ’ όσο φαίνεται, δεν έχει σταματήσει καμία δολοφονία έως τώρα. Ο σκοπός αναζήτησης μίας ερμηνείας για μία αρνητική κατάσταση, ένα τραγικό συμβάν, πρέπει να είναι η μείωση εμφάνισής τους αν όχι ο τερματισμός τους. Αλλιώς, ποιο είναι το νόημα;

Αρχικά, η λέξη «πατριαρχία» παραπέμπει στον όρο οικογένεια διασπώντας τις λέξεις «πατήρ» και «αρχή» που σημαίνει ότι οι αρχές του ατόμου μαζί με όλα τα δικαιώματα άσκησης ελέγχου εντός της οικογένειας συγκεντρώνονται στο πρόσωπο του πατέρα, στο ανδρικό φύλο με την ευρεία έννοια. Το ζητούμενο είναι να κατανοήσει κανείς ότι το να λέει «η πατριαρχία σκοτώνει» λαμβάνει την ευθύνη, με την έννοια που αποδίδει στον όρο, και της δικής του οικογένειας, του τρόπου ύπαρξης και διατήρησης ενός μοντέλου από την κλασική αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Λαμβάνει την ευθύνη να συνειδητοποιήσει το μέγεθος του πραγματικού νοήματος που επιθυμεί να αλλάξει στην κοινωνία ως ολόκληρου και όχι μόνο του ποσοστού που συμφέρει όσον αφορά τους γύρω μας.

Το νόημα που έχει αποδοθεί και εννοείται σήμερα ξεχνώντας κατά έναν μαγικό τρόπο πως όλες οι οικογένειες στην Ελλάδα είναι πατριαρχικές, προέρχεται από το θεωρητικό ρεύμα και κοινωνικό κίνημα του ριζοσπαστικού φεμινισμού και έχει εξελιχθεί ως όρος από τις σπουδές του Φύλου τονίζοντας ότι η κυριαρχία του ανδρικού φύλου σε όλες τις κοινωνικές δομές και σε όλα τα κοινωνικά συστήματα επικοινωνίας και μη, είναι έκδηλη σε μεγαλύτερο ποσοστό από το γυναικείο φύλο. Αυτή η άποψη ανατρέχει κάποιον στη σκέψη του, στη θέση της γυναίκας διαχρονικά.

Μπορούμε να υποστηρίξουμε, ωστόσο, τη σχετική πρόοδο που έχει πραγματοποιηθεί τους δύο τελευταίους αιώνες, έστω κι αν αυτή είναι μικρή και νέα μπροστά στην ιστορία από τη συγκρότηση του φεμινιστικού κινήματος και έπειτα. Η περί λόγου «ισότητα των φύλων» μπορεί να συμβαίνει σε ορισμένες μορφές κοινωνικής στρωμάτωσης, όπως για παράδειγμα στην εργασία, αλλά αυτό δεν σημαίνει πως συμβαίνει στις διαπροσωπικές σχέσεις. Πρόκειται για τη συμβολική βία η οποία είναι «διακριτική, αόρατη, διαδεδομένη βία η οποία ασκείται μέσω γνωστικής λειτουργίας και παρανόησης, γνώσης και συναισθήματος, συχνά δίχως την επίγνωση, συναίνεση ή συνέργεια του προσώπου που την υφίσταται» στις κοινωνικές σχέσεις. Ιδίως, η θέση της γυναίκας στην οικογένεια αμφισβητείται συνεχώς τόσο από τα ίδια μέλη της όσο και από την κοινωνία. Ο τρόπος που αμφισβητείται ποικίλει. Ο χειρότερος αν μη τι άλλο, είναι η αναίρεση της ζωής της, η υποβάθμιση της ύπαρξής της έπειτα από τη μεταχείριση του σώματός της ως εργαλείο ή ως ιδιοκτησία και το ότι δεν είναι άνθρωπος αλλά γυναίκα.     

Η αντίσταση απέναντι στην ούτως ή άλλως επικράτηση της παραδοσιακής μορφής της οικογένειας (εκτεταμένης πατρογραμμικής μορφής) δεν μπορεί να έρθει εάν δεν επέλθει προσωπική επαγρύπνηση στις διαπροσωπικές σχέσεις, και κατ’ αρχάς, εντός της οικογένειας. Οι δολοφονίες συνέβησαν επειδή το μοντέλο αυτό υφίσταται στη νοοτροπία των ανθρώπων που έχουν μεγαλώσει με αυτήν. Είναι δύσκολος ο ξεριζωμός της συνήθειας. Πόσο μάλλον όταν τη συναντάς εκατό φορές περισσότερο στην ύπαιθρο παρά στην πόλη. Γιατί πιστεύετε πως σοκαρίστηκε η ελληνική κοινωνία με τον θάνατο του Ζακ Κωστόπουλου; Γιατί αναρωτήθηκε πόσο βίαιος μπορεί να γίνει κάποιος μέσα στην πόλη, μέσα στο κέντρο της Αθήνας αντί να σοκαριστεί ο περαστικός που δεν βοήθησε, αντί να σοκαριστεί ο γείτονας που δεν κατέβηκε να βοηθήσει τον Ζακ, οι μάρτυρες από τα διπλανά καταστήματα. Μιλάμε για επιστροφή και όχι για κάτι νέο. Μιλάμε για πνευματική ένδεια που ζούσαν οι αρχαίοι ημών πρόγονοι στα βουνά ανεξαρτήτως εθνικότητας. Αντί να σώσουν τον Ζακ, έβγαζαν βίντεο τη σκηνή του θανάτου του. Αν επιθυμεί να αλλάξει κάποιος τη συμπεριφορά των άλλων, πρέπει να αλλάξει ο ίδιος.  

Αυτή είναι η βία, να μένεις άπραγος. Η βία όπως και η οικογένεια έχει πολλούς ορισμούς βάσει των ειδών της. Ο κύκλος της βίας κρούει τον κώδωνα φωνάζοντας «είμαι κύκλος, δεν έχω τερματισμό. Απλώς γίνομαι χειρότερος». Και δεν μιλώ μόνο για τη βία που ασκεί κάποιος σωματικά σε κάποιον άλλον. Μιλώ και για εκείνη τη βία που ασκεί κάποιος στον ίδιο του τον εαυτό με τη μορφή της υπακοής στην κυριαρχία του σκεπτικού. Η βία εντός μιας πατριαρχικής οικογένειας, μπορεί να αποφέρει δολοφονία ή αυτοκτονία σήμερα! Το είδαμε στην περίπτωση του Βαγγέλη Γιακουμάκη. Η υπακοή του ήταν στον μέγιστο βαθμό. Γιατί; Γιατί «όπου δεν πίπτει λόγος πίπτει ράβδος»; Γιατί άφησε τον εαυτό του να μεγαλώσει μέσα στην «πατριαρχία»; Γιατί δεν είχε εναλλακτική λύση. Όλοι στον περίγυρό του είχαν μεγαλώσει κατά αυτόν τον τρόπο. Η πατριαρχία σκοτώνει όταν δεν υπάρχουν κοινοτικές δομές και δομές που προάγουν την ελευθερία στις σχέσεις που σε κάνουν να νιώθεις ο εαυτός σου καταφεύγοντας σε αυτές.

Η περίπτωση της αντίληψης ή αλλιώς της παρατήρησης ότι ο τάδε ή ο δείνα σκέφτεται με τρόπο που να εξουσιάζει τους άλλους, να επιβάλλεται και σωματικά, παίζει μεγάλο ρόλο. Η Ελένη Τοπαλούδη δεν είχε αντιληφθεί κατά πόσο η «μάτσο κουλτούρα» μπορεί να γίνει «επικίνδυνη». Καμία γυναίκα δεν μπορεί να το γνωρίζει εκ των προτέρων εδώ που τα λέμε. Παρ’ όλο που ορισμένα σημάδια στη συμπεριφορά του άλλου σε κατευθύνουν προς την έξοδο διαφυγής. Όπως και να έχει, όμως, το να είσαι άνδρας με ορισμένα ιδανικά και πρότυπα είναι ελεύθερη ατομική επιλογή. Όταν τα πρότυπα αυτά θίγουν τον άλλο ΚΑΙ σε σημείο θανάτου, εκεί σταματά η ελευθερία σου και συνιστά κοινωνική επιλογή.

Η υπόθεση της Αγγελικής Πέτρου αγγίζει το ίδιο νόημα που κρύβεται πίσω από τα γεγονότα. Κανένας άνθρωπος δεν μαθαίνει πώς να σταθεί ως γονιός στο παιδί του. Το αστείο στην ιστορία είναι η γενική παραδοχή που επικρατεί πριν γίνεις γονιός, ότι όταν ολοκληρώσεις τις εμπειρίες ζωής που θα σε ωριμάσουν ως προσωπικότητα και χαρακτήρα, τότε μπορείς να δημιουργήσεις οικογένεια. Εάν λάβουμε υπ’ όψιν τα στατιστικά στοιχεία γεννητικότητας συνδυαστικά με τα στατιστικά στοιχεία ανεργίας στην Ελλάδα της ίδιας περιόδου (το 2006, 8,9% και το 2011, 21,8% με αυξητική τάση στα ενδιάμεσα χρόνια), κατά ηλικία (30 – 39 ετών) επιβεβαιώνουν τη θέση αυτή (από το 2006 μέχρι το 2011 καταγράφηκε μια ελαφρά αύξηση στον δείκτη γεννήσεων).

Το παιδί είναι ευθύνη καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής και των δύο. Έχει σταματήσει πια να υφίσταται η άποψη ότι η παρουσία του παιδιού συμπληρώνει την εικόνα της τέλειας οικογένειας. Προσοχή! Αυτό έχει σταματήσει στην Αθήνα, δεν υπάρχουν πλέον τα «προξενιά», ούτε «τι θα πει η γειτονιά». Η υπόθεση της Αγγελικής στην ύπαιθρο επιβεβαίωσε το στερεότυπο της κλασικής οικογένειας που ζει για να μην την ευτελίζουν στην κοινότητα οι επιλογές των παιδιών τους. Η υπόθεσή της αγγίζει εκείνα τα όρια των δικαιωμάτων απ’ όλες τις πλευρές, πόσο μάλλον το δικαίωμα της ζωής με τον τρόπο που επιθυμεί κάποιος να τη ζήσει στην ύπαιθρο. Κανένα παιδί δεν αποτελεί ιδιοκτησία κανενός γονέα και κανένα παιδί δεν θα εκπληρώσει τα απωθημένα όνειρα κανενός γονέα. Γιατί να πληρώνεται η αξία της ζωής ενός παιδιού, μίας γυναίκας, ενός άνδρα με το νόμισμα του θανάτου; Το παράλογο του 21ου αιώνα.  

Τέλος, θέλω να επισημάνω κάτι. Στην επιστήμη της Εγκληματολογίας, υπάρχουν θεωρίες που έχουν διατυπωθεί και που υποστηρίζουν ότι τα αίτια συμπεριφοράς του δράστη αφού διαπράξει το έγκλημα είναι ψυχοπαθολογικά ή αίτια, για να το πω πιο γενικά, που σχετίζονται περισσότερο με την άρρωστη ιδιοσυγκρασία του ανθρώπου, ιδίως όταν πρόκειται για ανθρωποκτονίες εκ προθέσεως. Οι τύποι των δραστών των παραπάνω υποθέσεων, τονίζω, έστω κι αν τυχόν είχαν τραυματικά βιώματα στην παιδική / εφηβική ηλικία ή εμμονικά σύνδρομα, δεν τα είχαν σε τέτοιο βαθμό μέχρι να περάσουν στην πράξη. Δεν πρόκειται για ψυχοπαθολογικές προσωπικότητες απ’ όσο γνωρίζω μέχρι στιγμής βάσει σχετικής αρθρογραφίας. Είναι καθημερινοί άνθρωποι της διπλανής πόρτας που η βία μεγάλωσε μέσα τους και αποκτηνώθηκαν. Δεν άλλαξαν, δεν αντιστάθηκαν, δεν είχαν κριτική ικανότητα και θέληση να δουν και να βρουν άλλον τρόπο ζωής. Αυτή είναι η πατριαρχία που σκοτώνει. Η συνήθεια να υπηρετείς αξίες που έχουν ξεπεραστεί και να φανατίζεσαι μαζί τους.    


Η εικόνα είναι του σκιτσογράφου Γιώργου Μικαλεφ στο πλαίσιο συνεργασίας του με το Press Project – www.thepressproject.gr


Written by Konstantina Konstantinou
English translation by Gigi Papoulias
Image by Giorgos Mikalef

Sex work can be a choice


by Jenny Tsiropoulou • translated by The Language Project • photo by Nadir Noori
March 21, 2019

Despite objections, some people believe they have the right to get paid for having sex. Sex workers share their stories.

Christmas is postponed

On December 6th 2008, on a Saturday night, Alexis Grigoropoulos was killed in Exarcheia by Epameinondas Korkoneas, a Special Guard of the Hellenic Police. Alexis Grigoropoulos was murdered at 15 years of age.

Pin It on Pinterest

Share This
Skip to content